Montefalco - Νεμέα: Δύο μικροί δήμοι, δύο μεγάλοι οινικοί τόποι - Του Ντίνου Παπαντωνίου

Του Ντίνου Παπαντωνίου.

Διάλεξα σήμερα να γράψω για δύο ξεχωριστούς οινικούς τόπους, όπου η γη, το αμπέλι και το κρασί έχουν διαμορφώσει την ιστορία και την ταυτότητά τους: το Montefalco, «το μπαλκόνι της Ούμπρια», και τη Νεμέα, τη γενέθλια γη του Αγιωργίτικου.

Δύο τόποι με πολλά κοινά στοιχεία. Μικροί πληθυσμιακά, μεγάλοι όμως ως προς τη φήμη, την παραγωγή, το πολιτιστικό τους απόθεμα και τη σχέση των ανθρώπων τους με τη γη.
Το Montefalco βρίσκεται στην επαρχία της Περούτζια, στην κεντρική Ούμπρια. Είναι χτισμένο σε λόφο, σε υψόμετρο περίπου 472 μέτρων, έχει έκταση 69,34 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πληθυσμό περίπου 5.250 κατοίκους.

Αποκαλείται «La Ringhiera dell’Umbria» , «το μπαλκόνι της Ούμπρια»,επειδή από τον λόφο του η θέα απλώνεται στις κοιλάδες του Clitunno, του Topino και του Τίβερη.

Το ιστορικό κέντρο, τα μεσαιωνικά τείχη, οι εκκλησίες, οι πλατείες και οι αμπελώνες δημιουργούν μια ενιαία εικόνα τόπου. Η αρχιτεκτονική, η τέχνη, το κρασί, το ελαιόλαδο και η τοπική οικονομία δεν λειτουργούν χωριστά, αλλά ως ένα σύνολο.

Γι’ αυτό το Montefalco έχει ενταχθεί και στο δίκτυο των «Ομορφότερων Χωριών της Ιταλίας».
Ιδιαίτερη θέση κατέχει το Μουσειακό Συγκρότημα του Αγίου Φραγκίσκου, με τις τοιχογραφίες του Benozzo Gozzoli και έργα του Perugino. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί από το 2024 και το Μουσείο του Sagrantino.

Το κρασί, επομένως, δεν παρουσιάζεται μόνο ως εμπορικό προϊόν. Εντάσσεται στην ιστορία, στη ζωγραφική, στη θρησκευτική παράδοση και στη συλλογική μνήμη του τόπου.

Οι αμπελώνες και το Sagrantino

Η οινική ζώνη του Montefalco δεν περιορίζεται στα διοικητικά όρια του δήμου. Περιλαμβάνει ολόκληρο το Montefalco και τμήματα των δήμων Bevagna, Castel Ritaldi, Giano dell’Umbria και Gualdo Cattaneo.

Για την παραγωγή του 2025 δηλώθηκαν περίπου 380 εκτάρια για το Montefalco Sagrantino DOCG και 510 εκτάρια για το Montefalco DOC. Συνολικά, περίπου 890 εκτάρια ή 8.900 ελληνικά στρέμματα αμπελώνων στις δύο βασικές ονομασίες.

Η έκταση αυτή είναι σαφώς μικρότερη από την αμπελουργική ζώνη της Νεμέας. Το Montefalco, όμως, έχει καταφέρει να οργανώσει γύρω από τον αμπελώνα του μια αναγνωρίσιμη ταυτότητα, μια διαδρομή κρασιού και ένα σταθερό πρόγραμμα εμπειριών και εκδηλώσεων.

Το Sagrantino είναι η αυτόχθονη ερυθρή ποικιλία που ταυτίστηκε με το Montefalco. Η παραδοσιακή ερμηνεία συνδέει το όνομά της με τη λέξη «sacramenti», δηλαδή τα μυστήρια της Εκκλησίας. Οι πρώτοι Φραγκισκανοί μοναχοί φέρεται να καλλιεργούσαν την ποικιλία και να χρησιμοποιούσαν το γλυκό κρασί της σε θρησκευτικές τελετές και εορτές.

Η αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή έχει ακόμη βαθύτερες ρίζες, που φτάνουν μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρεται σε εκλεκτό κρασί της περιοχής, παραγόμενο από την αρχαία ποικιλία Itriola. Δεν έχει αποδειχθεί, ωστόσο, ότι η ποικιλία αυτή ταυτίζεται με το σημερινό Sagrantino.

Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για αμπελώνες στο Montefalco εμφανίζονται το 1088, ενώ η πρώτη σαφής αναφορά με το όνομα Sagrantino χρονολογείται στο 1549.

Η ονομασία αναγνωρίστηκε ως DOC το 1979 και ως DOCG το 1992. Το Montefalco Sagrantino παράγεται αποκλειστικά από την ομώνυμη ποικιλία και χαρακτηρίζεται από βαθύ χρώμα, μεγάλη δύναμη, έντονες τανίνες και δυνατότητα μακράς παλαίωσης.

Παράγεται σε δύο εκδοχές:
- Το Secco είναι το ξηρό κρασί που έκανε διεθνώς γνωστό το Sagrantino ως ένα από τα ισχυρότερα και μακροβιότερα ερυθρά κρασιά της Ιταλίας.
- Το Passito είναι η παλαιότερη, παραδοσιακή γλυκιά εκδοχή. Τα καλύτερα τσαμπιά επιλέγονται και τοποθετούνται σε ειδικά πλέγματα, όπου αποξηραίνονται φυσικά για τουλάχιστον δύο μήνες. Χάνουν μέρος του νερού τους και συγκεντρώνουν τα σάκχαρα και τα αρώματά τους.

Έτσι παράγεται ένα γλυκό και σύνθετο κρασί, το οποίο, χάρη στις ισχυρές τανίνες του Sagrantino, διατηρεί την ισορροπία του και δεν γίνεται υπερβολικά γλυκό.

Οι ιστοσελίδες του Montefalco
• Δήμος Montefalco
https://www.comune.montefalco.pg.it/
• Consorzio Tutela Vini Montefalco
https://www.consorziomontefalco.it/
• Strada del Sagrantino
https://www.stradadelsagrantino.it/en/eventi/
• Επίσημη τουριστική ιστοσελίδα της Ούμπριας – Montefalco
https://www.umbriatourism.it/it/montefalco

Νεμέα – Η γενέθλια γη του Αγιωργίτικου

Ο Δήμος Νεμέας έχει έκταση περίπου 204,7 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει 5.713 μόνιμους κατοίκους, ενώ η Δημοτική Κοινότητα Νεμέας έχει 3.505 κατοίκους.

Πληθυσμιακά, επομένως, οι δύο δήμοι βρίσκονται πολύ κοντά. Η Νεμέα, όμως, έχει μεγαλύτερη διοικητική έκταση και πολύ μεγαλύτερο αμπελώνα.

Η αμπελουργική ζώνη της Νεμέας περιλαμβάνει περίπου 32.000 στρέμματα αμπελώνων. Από αυτά, τα 25.000 στρέμματα, περίπου το 80%, είναι φυτεμένα με Αγιωργίτικο.

Όπως και στο Montefalco, η οινική ζώνη δεν ταυτίζεται με τα όρια του δήμου. Η ζώνη ΠΟΠ Νεμέα περιλαμβάνει 17 κοινότητες και χωριά της Κορινθίας και της Αργολίδας.

Οι μεγάλες υψομετρικές διαφορές δημιουργούν διαφορετικά μικροκλίματα. Η ζώνη ξεκινά από χαμηλά υψόμετρα και φτάνει περίπου μέχρι τα 1.000 μέτρα.

Το Αγιωργίτικο, επομένως, δεν δίνει παντού το ίδιο κρασί. Άλλον χαρακτήρα αποκτά στις θερμότερες περιοχές και άλλον στις πιο ορεινές και δροσερές ζώνες.

Αυτή η διαφορετικότητα είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της Νεμέας.

Το Αγιωργίτικο και η ιστορία του τόπου

Το Αγιωργίτικο πήρε το όνομά του από τον Άγιο Γεώργιο, όπως ονομαζόταν παλαιότερα η σημερινή πόλη της Νεμέας. Η ποικιλία είναι γνωστή και ως «Μαύρο Νεμέας», ενώ στη νεότερη αφήγηση συναντάται και ως «Αίμα του Ηρακλή».

Υπάρχουν γραπτές αναφορές για την καλλιέργειά του ήδη από τον 16ο αιώνα. Η ζώνη αναγνωρίστηκε ως ονομασία προέλευσης το 1971 και το κρασί ΠΟΠ Νεμέα παράγεται από 100% Αγιωργίτικο.

Πρόκειται για μια χαρισματική και ευέλικτη ποικιλία. Μπορεί να δώσει φρέσκα, αρωματικά και φρουτώδη ερυθρά κρασιά, αλλά και πιο δομημένα κρασιά, με πολυπλοκότητα και δυνατότητα παλαίωσης.

Η Νεμέα, όμως, δεν είναι μόνο ένας μεγάλος αμπελώνας.

Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, ο Ναός του Νέμειου Διός, το αρχαίο στάδιο, τα Νέμεα, το Αρχαιολογικό Μουσείο, τα Αηδόνια, οι Κλεωνές, ο αρχαίος Φλιούντας και ο Φλιάσιος οίνος δημιουργούν ένα ιστορικό και μυθολογικό απόθεμα που λίγοι οινικοί τόποι διαθέτουν.

Αυτό είναι ένα τεράστιο πολιτιστικό κεφάλαιο. Το ζητούμενο είναι το κρασί, η αρχαιολογία, το τοπίο και η σύγχρονη ζωή της Νεμέας να μη λειτουργούν ως ξεχωριστά και ασύνδετα κομμάτια.

Οι ιστοσελίδες της Νεμέας
• Δήμος Νεμέας
https://www.nemea.gr/
• Nemea Wine Land
https://nemeawineland.com/
• Μεγάλες Μέρες Νεμέας 2026
https://nemeawineland.com/megales-meres-nemeas-2026/
• NEMEA LIONS
https://nemeawineland.com/nemea-lions/
• Αρχαιολογικό Μουσείο Νεμέας
https://archaeologicalmuseums.culture.gov.gr/.../archaeol...

Δύο διαφορετικές οργανώσεις του τόπου

Στο Montefalco λειτουργεί ένα οργανωμένο δίκτυο: ο Δήμος, το Consorzio Tutela Vini Montefalco, η Strada del Sagrantino, το Μουσείο του Sagrantino και η συμμετοχή στις «Πόλεις του Κρασιού» και στις «Πόλεις του Ελαιολάδου».

Η Strada del Sagrantino δεν είναι απλώς ένας δρόμος με οινοποιεία. Συνδέει πέντε δήμους, αμπελώνες, ελαιοτριβεία, εστιατόρια, καταλύματα, μνημεία, πεζοπορικές διαδρομές και εκδηλώσεις.

Το σημαντικότερο είναι ότι όλα αυτά παρουσιάζονται κάτω από μια κοινή ταυτότητα. Ο επισκέπτης δεν αγοράζει μόνο ένα μπουκάλι κρασί. Γνωρίζει έναν τόπο, την ιστορία και τους ανθρώπους του.

Και στη Νεμέα έχουν γίνει σημαντικά βήματα.

Το Nemea Wine Land παρουσιάζει τον αμπελώνα, τα οινοποιεία, το Αγιωργίτικο, το terroir, τα αξιοθέατα και τη γαστρονομία. Οι Μεγάλες Μέρες της Νεμέας αποτελούν τη σημαντικότερη εξωστρεφή διοργάνωση του τόπου.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρωτοβουλία NEMEA LIONS, η οποία επιδιώκει υψηλότερη ποιότητα, προστασία του περιβάλλοντος, φροντίδα του εδάφους και μεγαλύτερη υπεραξία για τους παραγωγούς.

Δεν λείπουν, επομένως, οι αξιόλογες προσπάθειες. Αυτό που χρειάζεται είναι μεγαλύτερη συνέχεια, ουσιαστικότερη συνεργασία και μια ενιαία αφήγηση για ολόκληρο τον τόπο.

Μια συνεργασία Montefalco–Νεμέας

Το Montefalco και η Νεμέα έχουν σχεδόν τον ίδιο πληθυσμό. Διαθέτουν από μία εμβληματική ερυθρή ποικιλία, το Sagrantino και το Αγιωργίτικο, ιστορικούς αμπελώνες και ισχυρή σχέση με τη θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση.

Το Montefalco έχει μικρότερο αμπελώνα, αλλά πιο οργανωμένη και συμπυκνωμένη παρουσίαση της ταυτότητάς του.

Η Νεμέα έχει πολύ μεγαλύτερο αμπελώνα και ένα μοναδικό πλεονέκτημα: μπορεί να ενώσει το κρασί με τον Ηρακλή, το λιοντάρι της Νεμέας, τον Ναό του Δία, το αρχαίο στάδιο, τα Νέμεα και τον Φλιάσιο οίνο.

Η Νεμέα δεν στερείται υλικού. Το αντίθετο. Διαθέτει περισσότερο υλικό από όσο έχει μέχρι σήμερα καταφέρει να ενώσει σε μια κοινή ιστορία.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να ξεκινήσει μια θεσμική συνεργασία ανάμεσα στους δύο δήμους, με τη συμμετοχή των οργανώσεων των οινοποιών, των παραγωγών, των πολιτιστικών φορέων και των πανεπιστημίων.

Μια συνεργασία που θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• μια κοινή ευρωπαϊκή διαδρομή Sagrantino–Αγιωργίτικου,
• ανταλλαγές παραγωγών, οινολόγων, νέων αγροτών και σπουδαστών,
• ετήσιες συναντήσεις εναλλάξ στο Montefalco και στη Νεμέα,
• κοινό ψηφιακό χάρτη αμπελώνων, οινοποιείων, μνημείων και χωριών,
• συνεργασία για την προστασία του αμπελουργικού τοπίου,
• κοινές ευρωπαϊκές προτάσεις για τον οινοτουρισμό, την πολιτιστική κληρονομιά και τη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη,
• τη δημιουργία στη Νεμέα ενός σύγχρονου κέντρου ερμηνείας του αμπελώνα, του κρασιού και του πολιτιστικού τοπίου.

Το μέλλον ενός οινικού τόπου δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα μπουκάλια παράγει. 

Εξαρτάται από το αν μπορεί να προστατεύσει τη γη του, να κρατήσει τους ανθρώπους του, να δώσει αξία στην παραγωγή και να μετατρέψει την ιστορία του σε ζωντανή εμπειρία.

Το Montefalco δείχνει πώς ένας μικρός δήμος μπορεί να οργανώσει γύρω από μία ποικιλία μια ολόκληρη πολιτιστική και τοπική οικονομία.

Η Νεμέα έχει τον αμπελώνα, το Αγιωργίτικο, την ιστορία, τον μύθο, τα μνημεία και τους ανθρώπους της.

Δεν χρειάζεται να γίνει Montefalco.

Χρειάζεται να γίνει περισσότερο Νεμέα.

Γιατί το όνομα NEMEA διαβάζεται σε όλες τις γλώσσες.

Montefalco

Νεμέα

Η συμβολη της Ελλάδα στη μεγάλη νίκη του Ανθρώπου

Η συμβολή της Ελλάδας στη μεγάλη νίκη του Ανθρώπου επί του φασισμού στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι πολύ μεγαλύτερη απ' ότι οι περισσότεροι συνειδητοποιούμε.

Ο φασισμός γεννήθηκε στην Ιταλία και η δύναμη κρούσης του ήταν οι μελανοχίτωνες, ή όπως έγιναν γνωστοί στα ιταλικά τα Camicie Nere, που κυριαρχούσαν στη χώρα αυτή.

Tι συνέβη τελικά;

Για να το πούμε όσο πιο απλά μπορούμε, τα Camicie Nere τα έσκισε ο ηρωικός ελληνικός στρατός στην Πίνδο και απάλλαξε τον Πλανήτη από την αισχρή τους ύπαρξη. Στα σκουπίδια της ιστορίας τα πέταξαν οι πρόγονοί μας και όλοι μας πρέπει να διδασκόμαστε  από το παράδειγμά τους.

υγ. Ένα σχόλιο: Ο ιταλικός λαός είναι αδελφικός προς τον ελληνικό. Είναι οι καλύτεροί μας φίλοι. Στην Ιταλία διασώθηκε το ελληνικό πνεύμα. Ο φασίστας όμως δεν είναι φίλος κανενός. Οι φασίστες είναι το πρόβλημα, όχι οι Ιταλοί ούτε οι Γερμανοί, ούτε κανένας άλλος.

Η μεγάλη πλάνη για το μέλλον της Ευρώπης

Είναι πολύ μεγάλη πλάνη ότι δήθεν το μέλλον της Ευρώπης παίζεται στα όπλα, στις κάννες, στις βόμβες, στο αίμα, στον πόνο και στη δυστυχία.

Τα έχουμε βιώσει αυτά ξανά και ξανά και ξέρουμε ότι το μόνο που προκαλούν είναι πόνος και καταστροφή.

Το μέλλον της Ευρώπης, αν θέλετε, πιστέψτε με, αγαπημένοι μου φίλοι, κρίνεται στα σχολεία και στα νοσοκομεία.

Σε διάφορες ιστορικές περιόδους η  Ευρώπη - σε μικρή κλίμακα μαλιστα και η Ελλάδα - έχει προκαλέσει πόνο και δυστυχία σε πολλά μέρη του πλανήτη. 

Ταυτόχρονα όμως, με την Ελλάδα αναμφίβολα σε πρωταγωνιστικό ρόλο, έχει κάνει και το μεγαλύτερο δώρο: τον ανθρωπισμό.

Την προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει Άνθρωπος.

Στα χρόνια μας η προσπάθεια αυτή παίζεται σε ένα σχολείο και σε ένα νοσοκομείο. Παίζεται ακόμα και σε μια φυλακή που δεν τιμωρεί μόνο, αλλά καταφέρνει να φέρει έστω και έναν άνθρωπο από τον στραβό στον ίσιο δρόμο.

Για αυτή την Ευρώπη αξίζει να τα δώσουμε όλα.

Μην τσιμπάτε στους αγγέλους του φόβου και του μίσους.

Μπορούμε να παραμείνουμε άνθρωποι και κάποια στιγμή να γίνουμε Άνθρωποι.

Για την απώλεια του Γιώργου Τσεβά

Ο Γιώργος Τσεβάς, που τόσο πρόωρα, άδικα και με τρόπο βάρβαρο έχασε τη ζωή του προχθές στον Ασπρόπυργο ήταν ένας από εμάς.

Γιός, πατέρας, σύντροφος και πολλά άλλα. Ήταν ακόμα ένας καλός φίλος για πολλούς - Είχε αυτήν την ύψιστη ανθρώπινη ποιότητα, τη φιλία.

Το αίμα του ακόμα δεν έχει στεγνώσει οπότε δεν θα πω τίποτα άλλο, πέρα μόνο από το εξής:

Ζούμε στο 2026 και δεν θα έπρεπε να απαιτούνται ανθρωποθυσίες για να επιβεβαιωθεί ότι έχει ληφθεί μέριμνα για ασφαλείς συγκοινωνίες μέσα στον ιστό της πόλης.

Αιωνία η μνήμη του Γιώργου, κουράγιο και δύναμη στους δικού του.

Μαρία Καρυστιανού, δικαιοσύνη και brain-drain

Η θέση της Μαρίας Καρυστιανού ότι η δυσλειτουργία της δικαιοσύνης είναι το κορυφαίο πρόβλημα της χώρας σήμερα είναι απόλυτα σωστή.

Σημειώνω πως αυτή είναι και η βασική αιτία της φυγής των νέων από τη χώρα: Δεν εμπιστεύονται τους θεσμούς. Δεν εμπιστεύονται πρώτα απ' όλα την ελληνική δικαιοσύνη.

Ποιος θέλει να ζει σε μια χώρα που δεν είναι όλοι ίσοι απέναντι στο νόμο; Κανείς. Οπότε όποιος έχει τη δυνατότητα να δραπετεύσει, φυσικά και το κάνει.

Δεκαπέντε χρόνια μετά

Λένε πως ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός. Σε εμένα όμως ο πανδαμάτωρ δεν έκανε καλή δουλειά.

Την περασμένη Κυριακή συμπληρώθηκαν 15 χρόνια από τότε που η μητέρα μου, η μαμά μου, η μάνα που αναζητώ σε κάθε μεγάλη δυσκολία, μας άφησε ξαφνικά στα 75 της χρόνια. Παρότι είναι οι γλυκές αναμνήσεις που κυριαρχούν στη μνήμη μου, συχνά εξακολουθώ να ξεχειλίζω από θλίψη και οργή για αυτό που βίωσα ως μία πολύ άδικη απώλεια.

Από την περασμένη Πέμπτη το βράδυ έως την Κυριακή το μεσημέρι είχα την ευλογία - ας μου επιτραπεί η λέξη - να ξαναβρεθώ στο Ηράκλειο με 35 συμφοιτητές μου, 30 χρόνια μετά από την εποχή που φτάσαμε κι εμείς πρωτοετείς στην Κρήτη. Δύσκολα μπορώ να περιγράψω τα συναισθήματα χαράς και πληρότητας που ένιωσα αυτό το τριήμερο, συνυπάρχοντας εκ νέου, συζητώντας και διασκεδάζοντας με πραγματικά υπέροχους ανθρώπους που ήρθαν για τον σκοπό αυτό από την Αμερική, την Ευρώπη και από πολλά μέρη της Ελλάδας. Μια εμπειρία πραγματικά μοναδική και ανεπανάληπτη.

Όταν όμως το μεσημέρι του Σαββάτου αποφάσισα να επισκεφτώ το σπίτι που έμενα στο Μεγάλο Κάστρο (ένα δωμάτιο, για να ακριβολογούμε, βγαίνοντας από το κτήριο το χέρι μου ασυναίσθητα έπιασε το κινητό μου και άρχισε να πληκτρολογεί τον αριθμό του πατρικού μου. Η σφαλιάρα που έφαγα συνειδητοποιώντας τι συμβαίνει ήταν δυνατή και επώδυνη. Τίποτα δεν μπορούσε να σταματήσει τα δάκρυά μου.

Γεννήθηκα το 1977. Ο 17-χρόνος αντάρτης του ΕΛΑΣ Δημήτρης Τσίγκος, ο μεγάλος αδερφός του μπαμπά μου, είχε πέσει στον αγώνα για τη λευτεριά 33 χρόνια νωρίτερα. Πάντα μου έκανε μεγάλη εντύπωση το πως γίνεται να είμαι σχεδόν σίγουρος ότι τον θείο Μήτσο τον είχα με κάποιο τρόπο γνωρίσει. Τόσο έντονη ήταν η ανάμνηση του, τέσσερις και πέντε δεκαετίες μετά τον θάνατο του.

Πλησιάζοντας πλέον τα 50 μου χρόνια, για ένα πράγμα είμαι σίγουρος: 

Το γεγονός ότι συνειδητοποιείς τελικά το μη αναστρέψιμο της απώλειας, το γεγονός ότι στην μνήμη σου κυριαρχούν στιγμές χαράς, δεν σημαίνει πως σε καμία περίπτωση πόνος ξεπερνιέται πραγματικά. Δεν σημαίνει ότι το πένθος τελειώνει. Η θλίψη κρύβεται κάτω από το χαλάκι της ψυχής σου και αργά ή γρήγορα θα σε χτυπήσει οπωσδήποτε. Τόσο όταν το περιμένεις όσο κι όταν δεν το περιμένεις.

Δάκρυσα όταν άκουσα το «Ελένη» στη βάπτιση της κόρης μου. Δάκρυσα όμως κι όταν επισκέφθηκα το φοιτητικό μου σπίτι στο Ηράκλειο. Δεν σε ρωτά ο πόνος πότε θα αναδυθεί στην επιφάνεια.

Μερικά χρόνια πριν ένας άλλος άνθρωπος, που είναι πλέον μαζί με την κόρη μου το πιο μεγάλο δώρο στη ζωή μου, η γυναίκα μου, μου μίλησε για ένα βιβλίο που λέγεται «Το δώρο του θυμού». Το βιβλίο αυτό εξηγεί πως μπορούμε να μετουσιώσουμε τον θυμό σε δημιουργική ενέργεια. Κάπως έτσι γεννήθηκε το «Ετήσιο μαθητικό βραβείο ‘Ελένη Μπουγιατιώτου’».

Οι δυνάμεις μας είναι ακόμα μικρές, όμως θα μεγαλώσουν. Η μέριμνα μας πρώτα για τα φιλολογικά μαθήματα στα σχολεία του Ασπροπύργου και στη συνέχεια για όλους τους τόπους στους οποίους υπηρέτησε η Ελένη Μπουγιατιώτου - Ελευσίνα, Μέγαρα και Κερατέα στην Αττική αλλά και Βουκολιές, Κάνδανος και Πέραμα στην Κρήτη - θα είναι σταθερή, συνεπής και αυξανόμενη.

Η μαμά μου είχε βαθιά χριστιανική πίστη. Η αγαπημένη παιδική της φίλη Μαρία Χρυσσάλη - αργότερα Ηγουμένη Μαριάμ, σε μοναστήρι στην περιοχή της Μάνδρας - με διαβεβαίωνε πως το πνεύμα της υπάρχει ακόμα. Με πολύ μεγάλο σεβασμό στην χριστιανική θρησκεία και την ορθόδοξη παράδοση, στο πλαίσιο της οποίας διαμορφώθηκα, δεν μπορώ παρά να δηλώσω αγνωστικιστής. Δηλώνω όμως ταυτόχρονα πως δεν υπάρχει γλώσσα στον κόσμο, ούτε καν η γλώσσα των Θεών, η ελληνική, ικανή να περιγράψει πόσο πολύ θέλω η πίστη της μαμάς μου να αποδειχτεί αληθινή.

Μέχρι τότε βρίσκω μεγάλη παρηγοριά στη βεβαιότητά μου ότι η Ελένη Μπουγιατιώτου θα ενθουσιαζόταν με οποιαδήποτε πρωτοβουλία ενίσχυσης της παιδείας στην Ελλάδα, ειδικά σε ότι έχει να κάνει με την γλώσσα. Η βεβαιότητα εκείνη νοηματοδοτεί την προσπάθεια αυτή, σε σημαντικό βαθμό μου προσφέρει αντίβαρο στον πόνο και την θλίψη.

Σε κατάσταση ισχυρότατου σοκ εκείνη την Τρίτη 27 Σεπτεμβρίου 2011, προσπαθώντας να πω μερικά λόγια για τη μαμά μου, ο νους μου οδηγήθηκε σε τρεις λέξεις:

Πίστη, Λόγος και Αγάπη.

Αυτή είναι η πυξίδα που μου άφησε η Ελένη Μπουγιατιώτου. Αυτή νομίζω είναι η κύρια κληρονομιά της στα παιδιά και στα εγγόνια της αλλά και στον μεγάλο αριθμό μαθητών της μετά από 37 χρόνια υπηρεσίας. Η πυξίδα αυτή θα συνεχίσει να μας καθοδηγεί σε οτιδήποτε κάνουμε για να τιμήσουμε την μνήμη της και για αποκτήσει βαθύτερο νόημα ο βίος μας.

 

Πρόταση καθιέρωση φόρου 10% και εισφοράς 10% στην ιδιωτική εκπαίδευση υπέρ του δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος

Θα ξεκινήσω τη σύντομη αυτή τοποθέτηση με τη διατύπωση μιας ξεκάθαρης θέσης:

Ο ωφελούμενος ενός λειτουργήματος δεν μπορεί να είναι πελάτης.

Σας καλώ να το σκεφθείτε και θα χαρώ να συζητήσουμε σχετικά. Ισχυρίζομαι πως η αντιμετώπιση του ωφελουμένου ως πελάτη τελικά θα οδηγήσει σε εκπώση στην ίδια την εκτέλεση του λειτουργήματος και εν τέλει αυτό θα αποβεί επιζήμιο για το κοινωνικό σύνολο, συμπεριλαμβανομένου του ιδίου του ωφελουμένου. 

Η παραπάνω θέση δεν αφορά μόνο την παιδεία. Ισχύει το ίδιο για την υγεία, την ασφάλεια, τη δικαιοσύνη, τον σοφρωνισμό και για οποιοδήποτε λειτούργημα αφορά μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Συνεχίζω με μια διαπίστωση: Η κατάσταση στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα μετά από δεκαετίας ακραίας υποχρηματοδότησης έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Ίσως και πέρα από αυτό. Απαιτείται άμεση και ουσιαστική ενίσχυσή του σε όλα τα επίπεδα. Όπως γλαφυρά παρουσιάζεται το εξαίρετο βιβλίο "The Common Good" του Rober Reich η κατάρρευση της δημόσιας παιδείας οδηγεί δια πλήρη διάρρηξη του κοινωνικού ιστού με καταστροφικά, μη αναστρέψιμα αποτελέσματα.

Μια ακόμα διαπίστωση: Το τεράστιο ποσό (2 δισεκατομμύρια ευρώ κατ' έτος) που η ελληνική οικογένεια δαπανούσε και σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να δαπανά στο φροντιστήριο (για όλους τους λάθος λόγους), αργά αλλά σταθετά μετατοπίζεται προς την ιδιωτική εκπαίδευση, η οποία εδώ και καιρό έχει πάψει να αποτελεί 'υπηρεσία πολυτελείας'. Η μετατόπιση αυτή μετατρέπει την κατάρρευση του δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία: Ουδείς έχει προσδοκίες από ένα σύστημα που πασιφανώς καταρρέει.

Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται από τις επενδυτικές κινήσεις διεθνών ταμείων που σπεύδουν να εξαγοράσουν γνωστά ιδιωτικά σχολεία. Το κάνουν διότι βλέπουν μια αγορά που μεγαλώνει γρήγορα και εκτιμούν ότι θα μεγαλώσει πολύ περισσότερο.

Προτείνω λοιπόν την καθιέρωση εισφοράς 10% (που θα πληρώνεται από τους γονείς/κηδεμόνες) και φόρου 10% (που θα πληρώνεται από τα ιδιωτικά σχολεία) στα δίδακτρα φοίτησης των ιδιωτικών σχολείων.

Αν για παράδειγμα τα ετήσια δίδακτρα είναι ίσα με €5.000 (πολύ συχνά είναι περισσότερα), οι γονείς θα επιβαρυνθούν με €500 και θα πληρώσουν στο σχολείο €5.500.

Το σχολείο θα παρακρατήσει άμεσα τα €500 και θα τα αποδώσει στο ειδικό ταμείο ενίσχυσης της δημόσιας παιδείας που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό και ταυτόχρονα θα καταβάλλει ειδικό φόρο 10%, ήτοι επιπλέον €500, υπέρ του δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος. 

Με τον τρόπο αυτό, για κάθε €5.000 που καταβάλλονται σε δίδακτρα, το δημόσιο σύστημα θα ενισχύεται με €1.000, μέσα από ένα σχετικό ταμείο ειδικού σκοπού.

Θα αποκλείσει αυτό κάποιους από την ιδιωτική παιδεία; Πιθανότατα ναι, αν και μάλλον όχι και τόσους πολλούς. Το λεγόμενο “willingness to pay” στην αγορά αυτή είναι υψηλό. Παράλληλα το μέτρο αυτό θα αυξήσει ουσιωδώς την κοινωνική πίεση ώστε να λειτουργήσει καλύτερα το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης.

Ένα πολύ παρόμοιο μέτρο θα μπορούσε κάλλιστα να εφαρμοστεί και στα ιδιωτικά νοσοκομεία, με φόρο και εισφορά υπέρ του δημοσίου συστήματος υγείας.

Κλείνω με την επανάληψη της αρχικής μου θέσης: Ο ωφελούμενος ενός λειτουργήματος δεν μπορεί να είναι πελάτης.