Το κύριο πολιτικό αίτημα της εποχής μας

O βασικός κύκλος ανάπτυξης νέων προϊόντων στη σύγχρονη επιχειρηματικότητα λέγεται "build - measure - learn".

Φτιάχνω κάτι.

Παρατηρώ πως το χρησιμοποιούν οι πελάτες.

Από την παρατήρηση μαθαίνω και συνεχίζω στον επόμενο κύκλο.

Αυτή η πρακτική προσέγγιση οφείλει να χαρακτηρίζει και τα πολιτικά πράγματα. Να καταλάβουμε τι 'χτίσαμε' σαν πόλη, σαν κοινωνία. Να παρατηρήσουμε τι συνέβη και μετά, το βασικότερο όλων, να μάθουμε. Να μάθουμε όσα πρέπει για να τα πάμε καλύτερα στον επόμενο κύκλο.

Το μάθαμε από το 1974 έως την κατάρρευση του 2010;

Τι μάθαμε στα ταραγμένα χρόνια από το 2010 έως το 2019;

Τι μάθαμε από το 2019 έως το 2026;

Πρέπει να βρούμε το θάρρος να κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα. Πέρα από στερότυπα, επιθυμίες και την σκλαβιά των διάφορων "-ισμών', που όμως έλεγε ο Χαραλαμπίδης τελικά οδηγούν σε 'τεμπέλικα μυαλά'.

Ένα βέβαιο συμπέρασμα είναι πως παρά την ακραία ένταση και το αδιανόητο μέγεθος της κατάρρευσης του 2010, δυνάμεις του εξωτερικού αποφάσισαν να διατηρήσουν στη θέση του το σύστημα εξουσίας της μεταπολίτευσης. Το οποίο πια είναι ακόμα πιο σαθρό, ακόμα περισσότερο υπόδουλο και ελεγχόμενο.

Οι πρεσβείες κάνουν κουμάντο, αυτή είναι η πικρή αλήθεια για την Ελλάδα του 2026.

Αν δεν αλλάξει αυτή η θεμελιώδης πραγματικότητα, λίγα μπορει να ελπίζει κανείς για την Ελλάδα. 82 χρόνια μετά την απελευθέρωση του 1944, σχεδόν 200 χρόνια μετά τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους, η εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία παραμένουν ζητούμενα.

Είναι τα κύρια και αναγκαία ζητούμενα. Ενδεχομένως να είναι και ικανά. Χωρίς αυτά όμως, είναι βέβαιο, άσπρη μέρα δεν πρόκειται να δούμε.

(*) Η Ελλάδα δημιουργήθηκε ως προτεκτοράτο υπό την προστασία κυρίως της Μεγάλης Βρετανίας και δευτερευόντως της Γαλλίας και της Ρωσίας. Από το 1946 και μετά οι Βρετανοί παρέδωσαν τα ηνία στις ΗΠΑ, κρατώντας κι αυτοί ένα μερίδιο επιρροής μαζί με Γάλλους και με Ρώσους. Η πραγματικότητα αυτή ισχύει ακόμα και σήμερα που μιλάμε.

(**) Αφήνω στον ψαγμένο αναγνώστη να διερωτηθεί ποια ήταν η μοναδική, ολιγόμηνη περίοδος αληθινής ανεξαρτησίας στα 200 αυτά χρόνια.

(***) Όποιος νομίζει πως η Ελλάδα μπορεί αντικειμενικά σήμερα να βρει κυριαρχία και ανεξαρτησία οπουδήποτε αλλού πέρα από την ισότιμη συμμετοχή σε μια νέα, ανοιχτή, δημοκρατική Ευρωπαϊκή Ομοσπονδιακή Ένωση, στερείται, δυστυχώς, οποιασδήποτε επαφής με την πραγματικότητα.

Ανθεκτικότητα: Η κορυφαία ποιότητα των ιδρυτών

Ανθεκτικότητα.

Αυτή είναι η κορυφαία αρετή της επιχειρηματικότητας. Να έχεις βρεθεί στριμωγμένος στη γωνία, να είσαι με την πλάτη στον τοίχο, και όμως να συνεχίζεις να το παλεύεις.

Να μην τα παρατάς ποτέ.

Το προϊόν να μην είναι ακριβώς αυτό που περίμενες. Οι πελάτες να συμπεριφέρονται απροσδόκητα. Το marketing να είναι δύσκολο. Οι οφειλές να συσσωρεύονται, οι πιστωτές να πιέζουν.

Ο δρόμος μοιάζει να οδηγεί σε αδιέξοδο. Οι περισσότεροι θα τα παρατήσουν. Ο αληθινός επιχειρηματίας όμως, εφόσον συνεχίζει να κινητοποιείται από το όραμά του, εφόσον συνεχίζει να βρίσκει νόημα στον δύσβατο αυτόν δρόμο, θα συνεχίσει.

Θα πάει κόντρα στο ρεύμα, θα ρίξει γροθιά στο μαχαίρι. Θα πληγωθεί και άθελά του θα πληγώσει. Όμως δεν θα το βάλει κάτω. Θα συνεχίσει μέχρι τέλους.

Κάποιες φορές θα του βγει, κάποιες άλλες όχι. Έχει σημασία όμως; Σημασία έχει η διαδρομή. Το τελικό αποτέλεσμα απλά θα επιβεβαιώσει ότι υπήρχε κάποια αξία. Κάθε φορά όμως θα αποκαλύπτεται νέα γνώση, που τελικά είναι το μόνο που έχει αξία.

Να ζητάτε λοιπόν αυτό που στα αγγλικά λέγεται "skin-in-the-game".

Και να προσέχεται τους "free-riders". Αυτούς δηλαδή που εμείς τα λαϊκά παιδιά τους λέγαμε απλώς "τζάμπα μάγκες". Από αυτούς, μακριά κι αγαπημένοι.

υγ. Ο Theodore Roosevelt είχε περιγράψει μιλώντας στη Σορβόννη στις 23/4/1910:

"It is not the critic who counts; not the man who points out how the strong man stumbles, or where the doer of deeds could have done them better. The credit belongs to the man who is actually in the arena, whose face is marred by dust and sweat and blood; who strives valiantly; who errs, who comes short again and again, because there is no effort without error and shortcoming; but who does actually strive to do the deeds; who knows great enthusiasms, the great devotions; who spends himself in a worthy cause; who at the best knows in the end the triumph of high achievement, and who at the worst, if he fails, at least fails while daring greatly, so that his place shall never be with those cold and timid souls who neither know victory nor defeat.“

Η κοινωνία του 5%

Όσο το σκέφτομαι μου δημιουργείται η εντύπωση πως με την ταχεία εξέλιξη της πρακτικής τεχνητής νοημοσύνης οδηγούμαστε σε ένα δυστοπικό μέλλον, εκείνο της κοινωνίας του 5%.

Η μεγάλη πλειοψηφία, περίπου το 95%, θα απαρτίζεται από δυο βασικές κατηγορίες ανθρώπων:

1. Τους αρνητές.

Άνθρωποι κάθε μορφωτικού επιπέδου και κοινωνικής / οικονομικής τάξης που για οποιοδήποτε λόγο αρνούνται να δουν την πραγματικότητα. Αυτό θα περιλαμβάνει από γραφικούς θρησκόληπτους (τύπου 'το ίντερνετ είναι η εικόνα του θηρίου' και δε συμμαζεύεται) μέχρι καλά εκπαιδευμένους ανθρώπους που θα ορκίζονται πως 'απέχουμε πολύ από την γενική τεχνητή νοημοσύνη... να, για παράδειγμα, δεν μπόρεσα να λύσω αυτήν την αδιανόητη διαφορική εξίσωση με ένα prompt' και άλλα τέτοια χαριτωμένα.

2. Τους εξαρτημένους.

Αυτοί θα είναι οι περισσότεροι. Όσοι αντιπροσωπεύουν τον λεγόμενο 'μέσο άνθρωπο', που θα εθιστούν τόσο πολύ στην χρήση των νέων εργαλείων και θα πάψουν οριστικά και αμετάκλητα να εξασκούν τις βασικές τους δεξιότητες, με αποτέλεσμα οι τελευταίες να ατονήσουν ραγδαία και ανεπίστρεπτα. Οι άνθρωποι αυτοί θα φαίνονται να λειτουργούν κανονικά, μάλιστα θα μοιάζουν και ιδιαίτερα παραγωγικοί. Θα είναι όμως απόλυτα εξαρτημένοι από τις πλατφόρμες, δίχως τις οποίες δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν ούτε σε στοιχειώδεις εργασίας.

Το υπόλοιπο 5%, η νεα ελίτ, που σήμερα μπορεί να είναι σε οποιαδήποτε κοινωνική τάξη, θα απαρτίζεται απ' όσουν βρεθούν στην πρωτοπορία της αξιοποίησης των διαρκώς εξελισσόμενων νέων εργαλείων, που όμως ταυτόχρονα θα βρουν τη δύναμη και την πειθαρχία να συνεχίζουν να εξασκούν και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες και συνολικά τις λειτουργίες που συγκροτούν την ανθρώπινη υπόστασή τους.

Αυτοί είναι που θα μπορέσουν όντως να χρησιμοποιήσουν τις ανεπανάληπτες δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη προς όφελός τους.

Το νέο αυτό κοινωνικό ρήγμα θα είναι πρωτόγνωρο καθώς θα είναι ιδιαίτερα βαθύ και δεν θα υπάρχει προφανής τρόπος να γεφυρωθεί.

Η συμβουλή μου προς όλους είναι να συνεχίσουν συνειδητά να αναπτύσσουν ότι χαρακτηρίζει την υπόστασή τους (από διάβασμα και γράψιμο μέχρι γυμναστική ή οτιδήποτε άλλο) δίχως τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης,

Ενώ ταυτόχρονα,

Να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια να εμπεδώσουν, να αγκαλιάσουν και να κατανοήσουν σε βάθος την τεχνητή νοημοσύνη και τα διάφορα εργαλεία που αυτή προσφέρει, σε καθημερινό και πολύωρο επίπεδο, ώστε όχι μόνο να 'καταλαβαίνουν τι παίζει' αλλά να μπορέσουν πραγματικά να βρεθούν στην αιχμή των εξελίξεων.

Διανύουμε μια σπάνια ιστορική περίοδο που η δυνατότητα αυτή είναι διαθέσιμη σχεδόν σε όλους. Το ερώτημα είναι, πόσοι πραγματικά θα την αξιοποιήσουν, χωρίς να μετατραπούν ούτε σε αρνητές, ούτε σε εξαρτημένους.

Περί επιθυμίας και σύμπαντος

​Όσο πολύ και να θέλεις να συμβεί κάτι, πίστεψέ με, το σύμπαν δεν θα δώσει καμία απολύτως σημασία.

Αντίθετα το πιο πιθανό είναι ότι η συσσωρευμένη - και διαρκώς συσσωρευόμενη - επιθυμία θα θολώσει την κρίση σου, οδηγώντας προς σπασμωδικές κινήσεις. Οι οποίες αφενός δεν σε αντιπροσωπεύουν, αφετέρου απομακρύνουν την πιθανότητα της επιτυχίας σου.

Η συναισθηματική φόρτιση ενός στόχου εν τέλει τον καθιστά σχεδόν απρόσιτο. 

Είτε μιλάμε για επιχειρήσεις και πωλήσεις, για την πολιτική ή για αθλητισμό, ίσως ακόμα και τις σπουδές ή και τις προσωπικές σχέσεις, τα πράγματα είναι δεδομένα:

Ο δρόμος προς την πραγματοποίηση της επιθυμίας είναι εκείνος της ηρεμίας, της σταθερότητας και της αυτοπεποίθησης. 

Η οποία φανερώνει και την επίγνώση ότι και η πιθανή ματαίωση, σίγουρα δεν θα φέρει το τέλος του κόσμου.

19η Μαΐου: Μνήμη, αλήθεια και Ρωμανία

Σήμερα που ξημέρωσε 19 Μαΐου 2026 η σκέψη μας πηγαίνει στον Μιχάλη Χαραλαμπίδη. Τον άνθρωπο που επανέφερε την Πόλη, τον Πολιτισμό, τον ίδιο τον Πολίτη στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Τον άνθρωπο που υπηρέτησε την Πολιτική ως την ύψιστη των τεχνών.

Για τον Χαραλαμπίδη η Πολιτική ξεκινούσε από την αλήθεια. Την α-λήθεια, την Άρνηση δηλαδή της Λήθης.

Πιστός σε αυτήν τη θεμελιώδη αρχή, ο Μιχάλης υλοποίησε το τεραστίων διαστάσεων έργο της θέσπισης της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης της γενοκτονίας του Ελληνισμού του Πόντου αλλά και όλων των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, από τις ακτές της Ιωνίας μέχρι τα ενδότερα της Ανατολίας.

Μια πρόταση που ομόφωνα μεν υιοθέτησε το Ελληνικό Κοινοβούλιο, δυστυχώς όμως έμεινε στα λόγια. Από τις Σάπες της Θράκης μέχρι την Γκορυτσά στον Ασπρόπυργο και σε αμέτρητα άλλα μέρη, το 'Κράτος των Αθηνών' τοποθέτησε τους Ποντίους παλιννοστούντες επί της ουσίας σε γκέτο καθιστώντας τους έρμαια εκμετάλλευσης διαφόρων 'παραγόντων'.

Σήμερα λοιπόν, αν θέλουμε να τιμήσουμε την μνήμη των προγόνων μας που τόσο άδικα και βάρβαρα έχασαν τη ζωή τους στην πρώτη συστηματικά οργανωμένη γενοκτόνο εθνοκάθαρση του 20ου αιώνα, όπου ο Κεμάλ ως Δάσκαλος έστρωσε τον δρόμο των γενοκτονιών και της 'εθνικής καθαρότητας' στον Μαθητή του, τον Χίτλερ, αλλά ταυτόχρονα να τιμήσουμε την μνήμη του γίγαντα του ποντιακού ελληνισμού χάρη στον οποίο το έγκλημα αυτό κατά της ανθρωπότητας έγινε γνωστό στην οικουμένη, ένα πράγμα έχουμε να κάνουμε:

Να επαναφέρουμε την πρόταση για τη δημιουργία της Ρωμανίας.

Η Θράκη, ο Πόντος, όλος ο ελληνισμός, αξίζουν μια νέα πόλη, όπως την οραματίστηκε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, όπως ενθουσιάστηκαν πλήθος συμπατριωτών μας απ' όλο το πολιτικό φάσμα και όπως εν τέλει μας επιβάλλει η ιστορία να υλοποιήσουμε.

Πλησιάζει η στιγμή που η Ρωμανία θα θεμελιωθεί στην θράκη και θα γίνει μια πόλη - πρότυπο για την Ελλάδα και για όλη την Ευρώπη.

Η νέα αυτή Πόλη θα είναι μια έμπρακτη συγγνώμη της Ελληνικής Δημοκρατίας για τον απαίσιο τρόπο που φέρθηκε στους αδερφούς μας από τον Πόντο αλλά και ένα δώρο του ελληνισμού προς την Ευρώπη, μια υπενθύμιση πως είναι η Πόλη που μας κάνει Πολίτες, που μας φέρνει τον Πολιτισμό αλλά και που δείχνει τον δρόμο προς την Αυτάρκεια και την Ευδαιμονία.

Πολιτικές επιδράσεις της τεχνητής νοημοσύνης

H Tεχνητή Νοημοσύνη θα οδηγήσει σε έναν άνευ ιστορικού προηγουμένου εκδημοκρατισμό της πρόσβασης στα μέσα παραγωγής ενώ παράλληλα θα απελευθερώσει τον άνθρωπο από την σκλαβιά της μη δημιουργικής εργασίας.

Η σφαίρα του εφικτού για το ανθρώπινο είδος θα διευρυνθεί εντυπωσιακά και ταχύτατα.

Αυτό δεν θα συμβεί κάποια άγνωστη στιγμή στο μακρινό μέλλον. Συμβαίνει τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, περί τη 1:00πμ ξημερώματα Δευτέρας 18 Μαΐου 2026. 

Απλώς θα χρειαστεί λίγος χρόνος για να το συνειδητοποιήσει η κρίσιμη μάζα των ανθρώπων. Από μερικούς μήνες έως μερικά χρόνια.

Τις πολιτικές (κοινωνικές και οικονομικές) συνέπειες αυτής της νέας πραγματικότητας, τις αφήνω στον καθένα μας να τις σκεφτεί. Σε κάθε περίπτωση θα είναι, κατά την γνώμη μου αναμφίβολα, κοσμογονικής κλίμακας.

Σε ποια σχολεία πηγαίνουν αυτοί που θα αλλάξουν την Ελλάδα;

Στην πρόσφατη παρέμβαση μου στη Δελφική Αγορά ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ ότι είμαι ένα «προϊόν» του ελληνικού δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος. Πρώτα και κύρια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Ασπρόπυργου. Υπερήφανος απόφοιτος της τάξης του 1995 του Γενικού Λυκείου Ασπροπύργου. Μετά, εξίσου υπερήφανος του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Σαν νέος μπαμπάς ήρθα εκ νέου σε επαφή με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αυτήν τη φορά από μια άλλη σκοπιά. Χωρίς να μπαίνω σε λεπτομέρειες, θα ήθελα να σημειώσω τα εξής: 

- Οι άνθρωποι που θα κυβερνήσουν την Ελλάδα τις επόμενες δεκαετίες πιθανότατα φοιτούν σήμερα σε ιδιωτικά σχολεία όπως το Κολλέγιο Αθηνών, η Σχολή Μωραΐτη, η Σχολή Χιλλ, το Pierce και πολλά άλλα υψηλού επιπέδου σχολεία. 

Ο νεποτισμός βλέπετε - όπως και η αναξιοκρατία που αυτός νομοτελειακά φέρνει - είναι βαθιά ριζωμένος στην ελληνική κοινωνία 

- Οι άνθρωποι όμως που θα αλλάξουν την Ελλάδα, εκείνοι που θα πετύχουν το απροσδόκητο, οι ανέλπιστοι φορείς της προόδου και της αλλαγής, πιθανότατα φοιτούν στα σχολεία του Ασπρόπυργου, των Μεγάρων, του Περιστερίου ή ίσως ακόμα του Ευόσμπου, των Διαβατών, της Αλεξανδρούπολης και άλλων ‘αόρατων’ περιοχών. 

Διαβάστε τον «Δαβίδ και Γολιάθ» του χαρισματικού Malcolm Gladwell και πιθανότατα θα συμφωνήσετε μαζί μου. 

Καθήκον όλων μας είναι να σταθούμε δίπλα σε αυτά τα παιδιά, τους φορείς της αλλαγής. Να σταθούμε δίπλα τους ώστε να μπορέσουν να γίνουν αυτό που μπορούν, αυτό που αξίζουν και αυτό που δικαιούνται να γίνουν. 

Μπορούμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε.