Σε ποια σχολεία πηγαίνουν αυτοί που θα αλλάξουν την Ελλάδα;

Στην πρόσφατη παρέμβαση μου στη Δελφική Αγορά ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ ότι είμαι ένα «προϊόν» του ελληνικού δημοσίου εκπαιδευτικού συστήματος. Πρώτα και κύρια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Ασπρόπυργου. Υπερήφανος απόφοιτος της τάξης του 1995 του Γενικού Λυκείου Ασπροπύργου. Μετά, εξίσου υπερήφανος του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Σαν νέος μπαμπάς ήρθα εκ νέου σε επαφή με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αυτήν τη φορά από μια άλλη σκοπιά. Χωρίς να μπαίνω σε λεπτομέρειες, θα ήθελα να σημειώσω τα εξής: 

- Οι άνθρωποι που θα κυβερνήσουν την Ελλάδα τις επόμενες δεκαετίες πιθανότατα φοιτούν σήμερα σε ιδιωτικά σχολεία όπως το Κολλέγιο Αθηνών, η Σχολή Μωραΐτη, η Σχολή Χιλλ, το Pierce και πολλά άλλα υψηλού επιπέδου σχολεία. 

Ο νεποτισμός βλέπετε - όπως και η αναξιοκρατία που αυτός νομοτελειακά φέρνει - είναι βαθιά ριζωμένος στην ελληνική κοινωνία 

- Οι άνθρωποι όμως που θα αλλάξουν την Ελλάδα, εκείνοι που θα πετύχουν το απροσδόκητο, οι ανέλπιστοι φορείς της προόδου και της αλλαγής, πιθανότατα φοιτούν στα σχολεία του Ασπρόπυργου, των Μεγάρων, του Περιστερίου ή ίσως ακόμα του Ευόσμπου, των Διαβατών, της Αλεξανδρούπολης και άλλων ‘αόρατων’ περιοχών. 

Διαβάστε τον «Δαβίδ και Γολιάθ» του χαρισματικού Malcolm Gladwell και πιθανότατα θα συμφωνήσετε μαζί μου. 

Καθήκον όλων μας είναι να σταθούμε δίπλα σε αυτά τα παιδιά, τους φορείς της αλλαγής. Να σταθούμε δίπλα τους ώστε να μπορέσουν να γίνουν αυτό που μπορούν, αυτό που αξίζουν και αυτό που δικαιούνται να γίνουν. 

Μπορούμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε.

Πολιτική στην Ελλάδα του 2026

Πλήθος διαδικτυακών αναρτήσεων και συζητήσεων που βλέπω (υποτίθεται πως) αφορούν την Πολιτική.

Είναι λοιπόν μάλλον χρήσιμο να αναρωτηθούμε τι είναι και τι δεν είναι πολιτική.

Επί παραδείγματι:

- Η οργανωμένη προσπάθεια κατάληψη των θεσμών δεν είναι πολιτική.

- Οι διορισμοί των ψηφοφόρων σου δεν είναι πολιτική.

- Το 'μοίρασμα της πίτας' του δημοσίου χρήματος δεν είναι πολιτική.

- Η εξυπηρέτηση των συμφερόντων μιας μικρής κρατικοδίαιτης επιχειρηματικής κάστας, δεν είναι πολιτική.

- Η εξυπηρέτηση συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι πολιτική.

Τι είναι λοιπόν η Πολιτική;

- Είναι σχέδιο, όραμα και πράξη.

- Είναι η ύψιστη των τεχνών.

- Είναι το μέσο λειτουργίας της πόλεως.

- Είναι η διαδικασία που ανυψώνει τον άνθρωπο σε Άνθρωπο.

- Πάνω απ' όλα είναι συνεργασία.

- Είναι σύμπλευση και μέριμνα για το Κοινό Καλό, την απόλυτη προϋπόθεση για την ίδια την ύπαρξη της Πόλεως. Του χώρου όπου ο Άνθρωπος γίνεται Πολίτης, δημιουργεί Πολιτισμό.

Κάνοντάς τα μέσα από και χάρη στην Πολιτική.

Αν όλα αυτά σας φαίνονται ξένα, πολύ καλά κάνουν. Η πολιτική δυστυχώς δεν ζει πλέον στον τόπο που γεννήθηκε. Εξορίστηκε καιρό πριν.

Αν όλοι εμείς αποφασίσουμε να ανυψωθούμε στο επίπεδο του Πολίτη - και όχι να μείνουμε σε εκείνο του πελάτη / ψηφοφόρου - έχουμε κάποιες μικρές ελπίδες να την επαναπατρίσουμε.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην ιστορική ομιλία του 1996

Ρήγας, Υψηλάντης, Μπότσαρης και η αναζήτηση του επόμενου βήματος

Πριν τρεις εβδομάδες γιορτάσαμε τα 205 χρόνια από το ξέσπασμα της επανάστασης. Επίσης, πριν λίγες μόνο μέρες ήταν η επέτειος των 200 ετών από την ηρωϊκή έξοδο του Μεσολογγίου. 

Είναι λοιπόν καλή στιγμή να αναλογιστούμε κάποια πράγματα, μήπως και τελικά καταφέρουμε να τιμήσουμε το όραμα εκείνων που θυσιάστηκαν για την ελευθερία.

Ο Βελεστινλής είναι αναμφίβολα ο θεωρητικός του ξεσηκωμού. Τι μας έλεγε ο μεγάλος αυτός επαναστάτης; Μίλησε ποτέ για ένα μικρό προτεκτοράτο στον Μωριά; Μάλλον όχι. Αντίθετα, μιλούσε για τη "Γαλλία της (ευρωπαϊκής) Ανατολής" και καλούσε "Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί, αράπηδες και άσπροι, με μια κοινήν ορμή, για την ελευθερίαν, να ζωσωμεν σπαθί".

Ναι, ο Ρήγας ζητούσε τη Βαλκανική Ομοσπονδία. Αυτό ήταν το αυθεντικό όραμα της επανάστασης.

Το οποίο εξηγεί με καθαρό τρόπο αυτό που ουδέποτε μας εξήγησε η νεοελληνική εκπαίδευση: Τι στην ευχή του Θεού έκανε ο Υψηλάντης στη Μολδοβλαχία; Δηλαδή στη σύγχρονη Ρουμανία και Μολδαβία;

Πολύ απλά ήταν πιστός στο όραμα του Ρήγα.

Στο πλαίσιο αυτό, του πολύχρωμου βαλκανικού ξεσηκωμού, όπου συνδετικό στοιχείο ήταν σε μεγάλο βαθμό η ορθοδοξία, αμηχανία σε διάφορους κύκλους προκαλεί ο ρόλος των Αρβανιτών. Των προγόνων μας που ηγήθηκαν της επανάστασης με πλήθος κορυφαίων μορφών, κορυφαία εκ των οποίων θα έλεγα ο Μάρκος Μπότσαρης.

Τι θα μας έλεγε σήμερα ο Μάρκος; Τι θα έλεγε στους πολεμιστές τους; 

Είμαι βέβαιος πως θα έμενε πιστός στο όραμα του Ρήγα. Μόνη λύση η ομοσπονδία, για να είμαστε πραγματικά ανεξάρτητοι και όχι υποχείρια των μεγάλων δυνάμεων - Όπως εν τέλει γίναμε.

Όσον αφορά τη φύση της ομοσπονδίας αυτής που έχει νόημα να φτιάξουμε σήμερα, εν έτει 2026, το αφήνω σε εσένα να το σκεφτείς αγαπητέ αναγνώστη.

Μάρκος Μπότσαρης

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Ρήγας Βελεστινλής

Επίκουρος και δημιουργία

Ο Επίκουρος έλεγε πως ο κόσμος έχει αρμονία και ομοιομορφία, από το επίπεδο του ατόμου μέχρι των ουρανίων σωμάτων. 

Πρότεινε όμως ότι υπάρχει ένας μηχανισμός, που τον ονόμασε 'παρέκκλιση', εξ' αιτίας του οποίου μερικές η αρμονία, η ομοιομορφία και, τελικά, η προβλεψιμότητα, καταρρίπτονται. Η παρέκκλιση, η απροσδόκητη λοξοδρόμηση, είναι η μήτρα της δημιουργικότητας και της ομορφιάς.  Όπως, φυσικά και του κάθε λογής προβλήματος. Αυτά πάνε μαζί. 

Στο επίπεδο των ανθρωπίνων σχέσεων, της τέχνης, ίσως ακόμα (ή μάλλον, σίγουρα επίσης) και της επιχειρηματικότητας, για μένα η παρέκκλιση δεν είναι άλλη από τον έρωτα. Μια προσωρινή - μα απολύτως μαγική - κατάρρευση της λογικής. 

Κατάρρευση της λογικής που δημιουργεί το γόνιμο έδαφος για το όμορφο, το πραγματικά υπέροχο, το φωτεινό και το αληθινό.

Επίκουρος

Αναζητώντας τα μεγάλα και σημαντικά 'Γιατί' - Δυο χρόνια χωρίς τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Η χώρα μας, όπως και η Ευρώπη και ο κόσμος συνολικά αντιμετωπίζουν μια σειρά μεγάλων προκλήσεων. Την ώρα που η ανθρωπότητα είναι ισχυρότερη από ποτέ, μοιάζει να έχει χάσει την πυξίδα της. Μοιάζουμε να μπορούμε να πετύχουμε όλα τα 'Τι', όμως να δυσκολευόμαστε πολύ να βρούμε τα 'Γιατί'.

Πριν δυο μέρες ήταν η Μεγάλη Παρασκευή. Άξιζε εκείνη την ημέρα η σκέψη μας να πάει στη μνήμη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη και στη δική του βαθιά, πολύπλευρη και πολυδιάστατη σκέψη που είναι περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Ο Χαραλαμπίδης μιλούσε για "τη συνάντηση του παραδοσιακού με το σύγχρονο". Μιλούσε για την Πόλη και για το πόσο αυτή είναι απαραίτητη για να έχουμε πολίτες και πολιτισμό.

 
Μιλούσε ακόμα για την ανάγκη της αρμονικής συνύπαρξης και αμφίδρομης σχέσης της πόλης με την ύπαιθρο, καταφέρνοντας να συνδέσει και να συνθέσει ζητήματα από την αρχιτεκτονική και τη γαστρονομία μέχρι τις μεταφορές, τα δίκτυα επιχειρήσεων, την εκπαίδευση και την έρευνα αλλά και τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Ίσως λοιπόν ο δρόμος προς το 'Γιατί' να βρίσκεται στην επιστροφή του Λόγου. Το έργο του Μιχάλη προσφέρει μια πυξίδα ακριβείας για να βρούμε τη διαδρομή προς τα εκεί.

Δυο σχετικά σημειώματα:

• Ως τη Νίκη, Πάντοτε, Μιχάλη Χαραλαμπίδη
• Αποχαιρετώντας έναν μεγάλο Πολιτικό, σπουδαίο Διανοούμενο και μοναδικό Άνθρωπο

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην ιστορική ομιλία του 1996

Δίστομο: Ποτέ ξανά φασισμός

Κάθε φορά που έρχομαι στο Δίστομο ανεβαίνω και στο Μαυσωλείο. Κάθε φορά η καρδιά μου χτυπάει το ίδιο δυνατά.

Η σταύρωση του ανθρώπου εδώ έγινε στις 10 Ιουνίου του 1944.

Η ανάσταση του γίνεται κάθε φορά που καθένας από μας λέει μέσα του με τρόπο αδιαπραγμάτευτο «ποτέ ξανά φασισμός» — ταυτόχρονα φροντίζοντας για την συνέπεια των έργων και των λόγων του.

Αιώνια δόξα και τιμή σε όλους εκείνους που έσωσαν την αξιοπρέπεια του ανθρωπίνου είδους και στάθηκαν όρθιοι απέναντι στο τέρας.

Ποτέ ξανά φασισμός.

Μαυσωλείο Διστόμου, απόγευμα Μ. Σαββάτου 11/4/2026

Σκέψεις από την Stresa

Είχα βρεθεί στην Stresa πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2009, εκπροσωπώντας το Yes for Europe στο τότε νεοσύστατο G8 Young Business Summit — που αργότερα εξελίχθηκε στο G20 Young Entrepreneurs’ Alliance. Ηταν για μένα μια απολύτως πρωτόγνωρη εμπειρία τότε. 

Σήμερα πέρασα λίγες ώρες ακριβώς από τα ίδια σημεία, ως ένας απλός επισκέπτης. Δεκαεπτά σχεδόν χρόνια έχουν κυλήσει. Τα συναισθήματα ήταν πολλά. 

Σκέφτομαι πως τα προβλήματα που ταλάνιζαν τότε τους νέους δημιουργούς, εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να μην έχουν αντιμετωπιστεί. 

Η γενικότερη κατάσταση όμως αναμφίβολα βελτιώνεται. Δεν πρέπει να επιτρέπουμε στους εαυτούς μας να βλέπουμε την πραγματικότητα μέσα από τα γυαλιά της νοσταλγίας, που πάντα τείνει να ωραιοποιεί το παρελθόν. 

Τεράστιες προκλήσεις βιώνουμε και σήμερα. Ζούμε εκ νέου την παράνοια του πολέμου. Αδικίες σχεδόν παντού. Έχουμε να κάνουμε πολλά. 

Μην γελιέστε όμως: Ο κόσμος του 2026 είναι καλύτερος από εκείνον του 2009.